fa روش‌شناسی برنامه‌ریزی انرژی مدل هاي برنامه ريزي انرژی Energy Planning Models پژوهشي Research با توجه به نقش انرژی به عنوان یکی از نهاده‌های اصلی تولید، هرگونه تصمیم‌گیری در این زمینه اقتصاد کشورها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بر این مبنا، تصمیم‌گیری در مورد آن نیازمند اطلاع از شرایط عرضه و تقاضای انرژی و پیش‌بینی و برآورد روند آنها در کنار تغییرات تکنولوژیک در عرضه، تبدیل و مصرف انرژی است. این امر یک برنامه‌ریزی جامع،گسترده و پیچیده را نیازمند است که از آن با عنوان برنامه‌ریزی انرژی یاد می‌شود. برنامه‌ریزی انرژی به مجموعه فعالیت هایی اطلاق می‌شود که در سطح کلان مطالعه ارتباط متقابل بین بخش انرژی و سایر بخش‌های اقتصادی اجتماعی با تاکید بر ملاحظات زیست محیطی جهت ایجاد هماهنگی بین عرضه و تقاضا و سیستم های انرژی در مناطق مختلف در سطوح محلی، ملی، منطقه‌ای و جهانی با ارزیابی محدودیت های سیستم انرژی است.گسترش قابل توجه روش‌های ریاضی و تکنیک های محاسبه در کنار سرعت روزافزون پیشرفت های سخت-افزاری و نرم‌افزاری رایانه‌ای و گسترش روش‌های جمع‌آوری آمار که به افزایش کمیت و کیفیت آمار و داده های دنیای واقع منجر شده است، ابزارهای مناسبی را در زمینه برنامه ریزی انرژی فراهم آورده و به بهبود آنها کمک شایانی نموده است. با توجه به اینکه ایران سهم بالایی از منابع انرژی دنیا را در اختیار دارد ولی با توجه به روند مصرف حامل‌های انرژی در مقایسه با استانداردهای جهانی و پایین بودن نرخ بازده انرژی در کشور، برنامه-ریزی انرژی در سطح ملی و محلی از الزامات سیاستگذاری بخش انرژی می‌باشد. در این مقاله ضمن معرفی ابزارها و مفاهیم اساسی در برنامه ریزی انرژی، طبقه بندی مدل های انرژی برحسب رویکرد مدل به لحاظ استقرایی یا قیاسی بودن، افق زمانی، پوشش بخشی، رویکرد مدل به لحاظ استفاده از روش‌های بهینه‌یابی یا شبیه‌سازی، سطح همفزونی و پوشش جغرافیایی مدل ها مورد بررسی قرار می‌گیرد. از معیارهای دیگر طبقه‌بندی مدل‌ها می‌توان به روش‌های ریاضی مورد استفاده، شدت نیاز به داده‌ها و اطلاعات، درجه پیچیدگی مدل، و انعطاف‌پذیری اشاره کرد. Energy decisions have intensive impacts on national economies. Any energy decision needs information about energy demand and energy supply trends and their projections. It also needs information about technological changes in supply, transformation and consumption sectors. All of that information is needed in comprehensive energy planning. Energy Planning can be defined as a process of developing long-range policies to improve energy decisions through demand and supply balancing respect to environment and help guide the future of a local, national, regional or even the global energy system. Rapid progress made in the field of electronic data processing has led to a boom of computerized tools in the field of energy planning as much as in any other areas of systematic analysis. To this main emphasis is on the balancing production, transformation and distribution of energy commodities respect to environmental considerations. As statistics indicate, Iran has a considerable share of worlds energy resources but in one hand energy consumption in Iran is more than worlds standards and the other hand, low energy efficiency shows necessity of energy planning in national and local level. So this paper takes the description of energy planning issues and their methodologies. To this energy planning models and tools and their development are introduced briefly. برنامه‌ریزی انرژی، برنامه-ریزی بالا به پائین، برنامه-ریزی پائین به بالا، منحنی یادگیری فن آوری، مدل‌ انرژی-اقتصاد-محیط زیست، نظریه بازی‌ها Energy, Energy Planning, Top-Down Planning, Bottom-UpPlanning, Technological Learning, E3 Models, Game Theory. 79 100 http://necjournals.ir/browse.php?a_code=A-10-1-6&slc_lang=fa&sid=1 Davoud Manzour داود منظور manzoor@isu.ac.ir 1003194753284600749 1003194753284600749 Yes Vahid Majed وحید ماجد majed@ut.ac.ir 1003194753284600750 1003194753284600750 No